Μπουμπουλίνας 18, Πολιτικό Θέατρο Ψυχής και Ουσίας

Μαίρη Μαρκογιαννάκη
πριν από 1 ώρα
διαβάστηκε 3 λεπτά

Κάποια πράγματα δεν γίνονται όταν «πρέπει». Συμβαίνουν όταν έρθει η ώρα τους.

Η Αμαλία Αρσένη, μεγάλωσε με το χειρόγραφο της θείας της, Κίττυς Αρσένη, φυλαχτό, βαριά κληρονομιά που όφειλε να διασωθεί χωρίς να «πουληθεί». Πολλοί το θέλησαν, αρκετοί το ζήτησαν, εκείνη αρνήθηκε. Διότι το χειρόγραφο αυτό δεν είναι απλώς η ζωή της θείας της, δεν καταμαρτυρά μονάχα τα βασανιστήρια που υπέστη από τη Δικτατορία. Ήταν και είναι η ιστορία κάθε ανθρώπου που αντιστέκεται, που δεν προδίδει τα ιδανικά του, που θυσιάζεται για το κοινό καλό.

Για δεκαπέντε περίπου χρόνια η θεατρική ενσάρκωση της Κίττυς εγρηγορούσε σα σπόρος που δεν είχε βρει τον τρόπο για να καρπίσει• οι συνθήκες δεν ήταν οι «σωστές». Όταν η Αμαλία βρέθηκε στην παράσταση «Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς», σε σκηνοθεσία Σοφίας Καραγιάννη, της αποκαλύφθηκε αυτό που οραματιζόταν για το αυτοβιογραφικό κείμενο της Κίττυς. Να παρουσιαστεί ατόφια η ουσία του, χωρίς να γίνει εμμονική, ωμή περιγραφή της βίας.

Κι έτσι, από την Αμαλία και τη Σοφία, από μια δεκαπεντάχρονη κυοφορία, γεννήθηκε ένα μωρό. Το πόνημα της Κίττυς Αρσένη, δεν θα μπορούσε να βρει προσφορότερη συνθήκη οικογένειας ενσαρκωνόμενο από την Αμαλία Αρσένη υπό τη «μαιευτική» καθοδήγηση της Σοφίας Καραγιάννη.

Βρισκόμαστε στο θέατρο. Η ηθοποιός Κίττυ Αρσένη ετοιμάζεται να βγει στη σκηνή. «Τι λέει μετά;», αναρωτιέται, διαβάζει το κείμενο και χάνεται μέσα στις ίδιες της τις μνήμες. Το καμαρίνι μετατρέπεται στο κελί της. Το κελί 18 στην οδό Μπουμπουλίνας, τον δρόμο των βασανιστηρίων, εκεί όπου ο χρόνος σταμάτησε, το σκοτάδι πύκνωσε και το κτήνος πήρε τη θέση του ανθρώπου.

Η σκηνοθετική προσέγγιση της Σοφίας Καραγιάννη δεν αποτυπώνει ρεαλιστικά τον ανθρώπινο ευτελισμό. Οι ανακρίσεις ζωντανεύουν εφιαλτικά μέσα από τις γκροτέσκ μορφές των βασανιστών, αφήνοντας το μέγεθος και το εύρος της κακοποίησης να υπονοηθεί. Ο χρόνος κινείται σπειροειδώς. Με κέντρο τον τρίμηνο εγκλεισμό, η αφήγηση αλλάζει συνεχώς χρονικά επίπεδα συγχέοντας παρόν και παρελθόν, όπως γίνεται στα όνειρα, ή μάλλον στους εφιάλτες. Το παράδοξο είναι πως μια μη ρεαλιστική απόδοση επιτυγχάνει να έχει έναν τέτοιο, βιωματικό σχεδόν, αντίκτυπο στον θεατή που το αίσθημα του πόνου δρα με απόλυτη, πρωτόγονη ένταση διαπερνώντας τον. Παράλληλα νιώθει να γεννάται εντός του μια αντίρροπη δύναμη, βαθιά ανθρώπινη, η ανάγκη της αλληλεγγύης.

Το βάρος ενός τέτοιου εγχειρήματος αναλαμβάνει μία ηθοποιός που αφενός διαθέτει τα εκφραστικά μέσα ενός πολυπρόσωπου μονολόγου, αφετέρου είναι διατεθειμένη κάθε βράδυ να διαλύεται σωματικά και ψυχικά. Η Αμαλία Αρσένη καταθέτει εαυτόν, αποτίνοντας φόρο τιμής όχι μόνο στην οικογένειά της, αλλά σε μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που αντιστάθηκαν, που φιμώθηκαν για να παρακολουθούμε εμείς σήμερα ελεύθερο θέατρο, που έγιναν το λίπασμα πάνω στο οποίο ανθίζουν τα σημερινά παιδιά. Το προσωπικό στοίχημα της Αμαλίας κερδήθηκε, αφού έγινε συλλογικό βίωμα.

Ο σκηνικός καμβάς της Γεωργίας Μπούρδα αποδίδει αριστοτεχνικά τον χώρο, πραγματικό και φαντασιακό, ενώ το κοστούμι της ηρωίδας συνταιριάζει τη διπλή της υπόσταση, ηθοποιού και κρατούμενης. Οι φωτισμοί της Βασιλικής Γώγου προσθέτουν ένταση στην αφήγηση, η οποία συμπληρώνεται ταιριαστά από το ηχητικό τοπίο του Μάνου Αντωνιάδη.

«Αυτά συμβαίνουν κάπου αλλού στον κόσμο σήμερα». Με αυτή τη φράση κλείνει η παράσταση. Δεν πρόκειται για σκηνοθετική προσθήκη. Είναι τα τελευταία λόγια του κειμένου, γραμμένου το 1968.

Τελικά η ιστορία δεν κινείται σπειροειδώς μόνο στο θέατρο.