"Χρόνος από δεύτερο χέρι": Η Ιστορία μέσα από μαρτυρίες των ανθρώπων της

Έξι «μικρές» ιστορίες καθημερινών ανθρώπων από τη Σοβιετική Ένωση, σε μία περίοδο ιστορικών ανακατατάξεων και αναζήτησης πολιτικής ταυτότητας, συνθέτουν τη «μεγάλη» εικόνα ενός λαού που αγωνίζεται να επιβιώσει. Έξι προσωπικές διαδρομές που φωτίζουν την Ιστορία από την πλευρά εκείνων που τη βίωσαν, αλλά δεν βρήκαν θέση στις επίσημες αφηγήσεις της.

Το κείμενο της παράστασης αποτελεί διασκευή του μυθιστορήματος «Second-hand Time» της βραβευμένης με Νόμπελ Λογοτεχνίας (2015) Σβετλάνας Αλεξίεβιτς. Η συγγραφέας, μέσα από μία ερευνητική πορεία σχεδόν σαράντα ετών, κατέγραψε μαρτυρίες απλών ανθρώπων, αναδεικνύοντας πτυχές της Ιστορίας του περιθωρίου. Ιστορίες που, όπως η ίδια έχει επισημάνει, κάποιες φορές δεν ήταν ούτε εκείνη προετοιμασμένη να ακούσει.

Κάπως έτσι ένιωσα κι εγώ σε στιγμές της παράστασης. Πως για κάποιες ιστορίες δεν ήμουν προετοιμασμένη. Δεν ήμουν προετοιμασμένη να ακούσω για το παιδί που απομακρύνθηκε από τη μητέρα του επειδή εκείνη χαρακτηρίστηκε «εχθρός της πατρίδας». Για τη γυναίκα που εκτελέστηκε επειδή αντιτάχθηκε στην αυθαιρεσία των καθεστωτικών συνεργατών της. Για τον άντρα που εξακολουθούσε να ορκίζεται πίστη σε μια ιδεολογία, οι εκπρόσωποι της οποίας τον είχαν κακοποιήσει σωματικά και ψυχικά.

Μαρτυρίες που μας φέρνουν αντιμέτωπους όχι μόνο με τη σκληρότητα της εξουσίας, αλλά και με την αντιφατικότητα της ανθρώπινης ψυχής. Με το πείσμα να κρατηθεί ζωντανό το όνειρο μέσα στο σκοτάδι. Με την ανάγκη του ανθρώπου να μείνει πιστός σε μια ιδεολογία, ακόμη κι όταν αυτή στρέφεται εναντίον του.

Δύσκολο εγχείρημα να διατηρηθεί αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού μέσα από μια διαδοχή προσωπικών μαρτυριών. Ιδίως όταν η δραματουργία στηρίζεται περισσότερο στον λόγο παρά στη δράση. Εκτός αν διαθέτεις ερμηνευτές ικανούς να μετουσιώνουν την αφήγηση σε εμπειρία ζωντανού ντοκουμέντου. Και εδώ αυτό ακριβώς συνέβη. Νιώσαμε πως οι ιστορίες ζωντανεύουν μπροστά μας από τους ίδιους τους ανθρώπους που τις έζησαν.

Ελένη Καστάνη, Αφροδίτη Αλ Σάλεχ, Γιώργος Καφετζόπουλος, Μαρία Καλαμποκιά, Αγγελική Μπούρα, Μαρία Σταυροπούλου και Γιώργος Μανιάδης συγκροτούν ένα ερμηνευτικό σύνολο που καταθέτει ψυχή, χωρίς να εκβιάζει το συναίσθημα. Η αλήθεια τους, μυσταγωγία εξομολογήσεων. Κι εμείς να κρατάμε την ανάσα μας, μη τυχόν και αντιληφθούν την παρουσία μας και σταματήσουν.

Οι ιστορίες που με άγγιξαν ιδιαίτερα, ίσως λόγω θεματολογίας, ήταν εκείνες που σχετίζονται με τη σχέση μητέρας και κόρης. Η Αφροδίτη Αλ Σάλεχ ενσαρκώνει τη μάνα που αναζητά την αλήθεια πίσω από τον θάνατο της κόρης της. Με τη συστολή της γυναίκας που πενθεί, αλλά και τη δύναμη του ανθρώπου που δεν έχει πια τίποτα να χάσει, καταθέτει μια ερμηνεία που συγκλονίζει. Ο πόνος και η αγωνία αποτυπώνονται σε κάθε λέξη, σε κάθε σύσπαση του προσώπου, σε κάθε κίνηση που μοιάζει ακούσια.

Από την άλλη, η Ελένη Καστάνη, γίνεται η κόρη που μεγάλωσε στερημένη από τη μητρική στοργή. Με τρυφερότητα κι ευαισθησία, ανασύρει την παιδικότητα ενός ανθρώπου που μεγάλωσε, αλλά ένα του κομμάτι του παρέμεινε καθηλωμένο στην ηλικία της απώλειας. Πρώτη φορά άκουσα τη λέξη «μαμά» τόσο γεμάτη, τόσο στρογγυλή, τόσο βαριά από λαχτάρα και από πόνο.

Οι ιστορίες που επέλεξε, διασκεύασε και σκηνοθέτησε η Βίλια Χατζοπούλου, παρότι εκ πρώτης όψεως μοιάζουν ασύνδετες, έχουν μια παράξενη αλληλεξάρτηση. Κοινή αφετηρία η αλήθεια που πασχίζει να βγει στην επιφάνεια και να φωνάξει. Η σύνθεση των μαρτυριών αποκαλύπτει  τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία, την ιδεολογία και την πρόσληψη της ευτυχίας από τον καθένα μας ξεχωριστά.

Ο χώρος του φουαγιέ, που σε άλλη συνθήκη θα μπορούσε να δυσχεράνει την παρακολούθηση, εδώ λειτουργεί προς όφελος του θεατή. Η εγγύτητα  μεταξύ ηθοποιών και θεατών μάς επιτρέπει να διακρίνουμε ακόμη και τις πιο ανεπαίσθητες μεταβολές στην έκφραση τους. Έτσι, ενισχύεται η αίσθηση πως γινόμαστε μάρτυρες μιας προσωπικής εξομολόγησης.

Το σκηνικό της Δήμητρας Λιάκουρα αξιοποιεί την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία  Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, ενσωματώνοντας τα στοιχεία του φουαγιέ σε μια αίσθηση περασμένου μεγαλείου. Οι κρυστάλλινοι πολυέλαιοι και τα μεγάλα παράθυρα του φουαγιέ μοιάζουν μέρος τον σκηνικού. Οι φωτισμοί της Στέβης Κουτσοθανάση και η μουσική του Νίκου Κυπουργού ενισχύουν την ατμοσφαιρικότητα του έργου.

Φεύγοντας από την παράσταση, σκεφτόμουν από πόσα δεινά έχει περάσει η ανθρωπότητα ανά τους αιώνες. Άραγε η γνώση του παρελθόντος είναι ικανή να μας αποτρέψει από την επανάληψη παρόμοιων λαθών; Ή μήπως ο άνθρωπος, όταν βρεθεί στη θέση της εξουσίας, λησμονεί όσα η Ιστορία του έχει διδάξει;

Υ.Γ. Αν βρεθείτε στο Δημοτικό θέατρο του Πειραιά, σταθείτε για λίγο μπροστά στην αφίσα της παράστασης. Πρόκειται για έργο που φιλοτέχνησε ειδικά γι’ αυτήν ο ζωγράφος Γιώργος Ρόρρης.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Διασκευή– Σκηνοθεσία: Βίλια Χατζοπούλου

Μουσική: Νίκος Κυπουργός

Πίνακας-Εικόνα της παράστασης: Γιώργος Ρόρρης

Σκηνικά–κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα

Φωτισμοί: Στέβη Κουτσοθανάση

Κίνηση: Γιώργος Μανιάδης

Φωτογραφίες παράστασης & video: Αποστόλης Κουτσιανικούλης

Φωτογράφιση πίνακα: Χρίστος Σιμάτος

Σχεδιασμός προγράμματος & αφίσας: Μαρία Βεϊοπούλου

Βοηθός Σκηνοθέτη: Μαρία Σταυροπούλου

Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Δημήτρης Κοντογιώργης

Κατασκευή σκηνικού: Θοδωρής Καρύδης

Πατίνες: Γιάννης Τσούχλος

Επικοινωνία: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου | Art Ensemble

Social Media: Κωνσταντίνος Κορίκης

Παραγωγή: Αντώνης Κιούκας - Θ. ΚΑΛΑΦΑΤΑ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ

Ερμηνεύουν: Ελένη Καστάνη, Γιώργος Καφετζόπουλος, Αφροδίτη Αλ Σάλεχ, Μαρία Καλαμποκιά, Γιώργος Μανιάδης, Αγγελική Μπούρα, Μαρία Σταυροπούλου

Πού: Δημοτικό Θέατρο Πειραιά (φουαγιέ)

Πότε: Κάθε Παρασκευή & Σάββατο, 20:30 | Κυριακή, 19:00