Ειρήνη: Μια φρέσκια και ουσιαστική επίσκεψη στο έργο του Αριστοφάνη

Ειρήνη - Μια επίσκεψη στο έργο του Αριστοφάνη

Από τα πρώτα λεπτά της παράστασης της Ειρήνης το Σάββατο (ευτυχώς) στην Επίδαυρο, κατάλαβα ότι θα δούμε μια από τις πιο διασκεδαστικές, σύγχρονες και καυστικές εκδοχές του έργου του Αριστοφάνη. Η ενέργεια με την οποία γέμισε ο Χορός τη σκηνή, ακολουθώντας την υπέροχη μουσική του Φοίβου Δεληβοριά, δημιούργησε μια ατμόσφαιρα ιλαρότητας και παιχνιδιού, που διατηρήθηκε μέχρι (λίγο πριν) το τέλος.

Αυτό που μου έκανε εντύπωση κατά τη διάρκεια της παράστασης είναι γιατί αυτό έργο δεν παίζεται πιο συχνά. Η κωμωδία του Αριστοφάνη είναι ένα από τα πιο επίκαιρα έργα, καθώς η πολιτική της σάτιρα αγγίζει και το ποιοι πλήττονται ή ωφελούνται από τους πολέμους και ειδικά τους μακροχρόνιους, αλλά και τα διαχρονικά ελαττώματα των κατοίκων αυτού του τόπου, ίδια κι απαράλλαχτα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Η ελεύθερη διασκευή του Φοίβου Δεληβοριά και η σκηνοθεσία του Νίκου Καραθάνου έφεραν το κείμενο του Αριστοφάνη κυριολεκτικά στο σήμερα, σχολιάζοντας τα πάντα, από τα πρόσφατα πολιτικά σκάνδαλα, όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ, μέχρι τους “ομηρικούς” καβγάδες για την Οδύσσεια του Νόλαν. Ο Δεληβοριάς άφησε απέξω κομμάτια του κειμένου που αφορούσαν το αρχαίο κοινό και δεν απευθύνονται στο σήμερα. Ίσως κάποια από αυτά να ήταν διασκεδαστικά, αλλά αντικαταστάθηκαν με νέα κείμενα που μας αφορούν περισσότερο. Σωστή ήταν, κατά τη γνώμη μου, και η επιλογή να μην κλείσει η παράσταση με χορούς και πανηγύρια, αλλά με έναν έντονο προβληματισμό για τη φύση και την πορεία του ανθρώπου.

Πρωταγωνιστής στη σύγχρονη Ειρήνη δεν ήταν ο Τρυγαίος, αλλά η Τρυγαία (Γαλήνη Χατζηπασχάλη), η Αθηναία που πηγαίνει στον Όλυμπο για να ζητήσει από τους θεούς να φέρουν την Ειρήνη. Η αλλαγή του φύλου του ρόλου όχι μόνο δεν ενόχλησε, αλλά έδωσε ευκαιρίες να σχολιαστούν ορισμένες κοινωνικές συμπεριφορές γύρω από την (ισότιμη υποτίθεται) θέση της γυναίκας. Ειδικά στη σχέση της με τα παιδιά της, φάνηκαν αρκετά από τα στερεότυπα που διακατέχουν ακόμα την ελληνική κοινωνία, τόσο για τις μητέρες, όσο και για τις κόρες. Η αντικατάσταση του θεού Ερμή με τη θεά Αθηνά επίσης λειτούργησε θετικά. Στη θέση του κάπως αδιάφορου Ερμή στο πρωτότυπο, είδαμε μια Αθηνά (Έμιλυ Κολιανδρή) που είχε ουσιαστικότερη σχέση και αντιπαράθεση με την Τρυγαία, ως πολιούχος της Αθήνας.

Συγκινητικός ο Νίκος Καραθάνος ως μητέρα του Αριστοφάνη στον Άδη, έφερε στην Επίδαυρο όλες τις μητέρες του κόσμου που αγωνιούν για τα παιδιά τους. Έχασα το μέτρημα με το πόσους ρόλους έκανε ο Θανάσης Αλευράς, ο οποίος άλλαζε από τον έναν στον άλλο με την ταχύτητα που αλλάζει το χρώμα του ένας χαμαιλέοντας. Εξαιρετικοί και οι υπόλοιποι ηθοποιοί σε όλους τους ρόλους, ο Γιάννης Κότσιφας ως “Δούλος 1”, ο Πάνος Παπαδόπουλος ως γιος της Τρυγαίας και ως Τάραχος, γιος του Πολέμου, η Ζέτα Μακρυπούλια ως Ειρήνη - Μις Υφήλιος, η Βάσω Καβαλιεράτου ως κόρη και ως Οπώρα, συνοδός της Ειρήνης.

Ο Χορός ήταν η ψυχή της παράστασης. Η εξαιρετική δουλειά της Αμαλίας Μπένετ και του Αλέξανδρου Σταυρόπουλου, έδωσε σε όλα τα μέλη του Χορού ελευθερία στην κίνηση, ώστε να αναδείξουν τις ξεχωριστές του προσωπικότητες, χωρίς να πάψουν ποτέ να είναι μέρος του συνόλου. Αεικίνητοι, χόρεψαν, τραγούδησαν και πλαισίωσαν υποδειγματικά τους υπόλοιπους ρόλους του έργου.

Τα λιτά σκηνικά της Εύας Μανιδάκη και τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη δημιούργησαν μια αρμονική σύνδεση ανάμεσα στο σήμερα και στην αρχαιότητα, δίνοντας την υποψία του αρχαίου στοιχείου όπου χρειαζόταν και μετατρέποντάς το σε κάτι σύγχρονο λίγο μετά.

Είπα ότι η μουσική ήταν υπέροχη; Το είπα και το ξαναλέω, τόσο η μουσική του Φοίβου Δελβοριά και του Άγγελου Τριανταφύλλου, όσο και τα τραγούδια που έγραψε ο Δεληβοριάς ήταν πανέμορφα. Ήταν γλυκά, δυναμικά, ποιητικά σε ό,τι αφορά τους στίχους. Εξαιρετικοί ήταν και όλοι οι μουσικοί της ζωντανής ορχήστρας που τον συνόδευε. Δημιούργησαν την ατμόσφαιρα πάνω στην οποία πάτησε ο Χορός και οι υπόλοιποι συντελεστές για να παίξουν με το έργο και να μας ταξιδέψουν.

Η χρήση των μικροφώνων στην παράσταση ήταν πολύ δημιουργική. Απαραίτητη στα τραγούδια, αλλά και ευφυέστατη στη δημιουργία ήχων, κυρίως για τον Πόλεμο. Βοήθησαν στην απόδοση του ενστίκτου της βίας, που συνοδεύει τον άνθρωπο από τις απαρχές του και δεν μπορεί να το αποβάλει, ακόμα και δίπλα στην Ειρήνη. Ενδιαφέρουσα ήταν και η επιλογή να παρουσιαστεί ο Πόλεμος ως ένας τεράστιος φουσκωτός γορίλας, συμβολίζοντας την ενστικτώδη και πρωτόγονη φύση του.

Δεν θα μπορούσα να μιλήσω για το τέλος της παράστασης χωρίς να κάνω ένα μικρό σπόιλερ, οπότε αν σκοπεύετε να τη δείτε, μπορείτε να σταματήσετε εδώ, κρατώντας ως σύνοψη ότι πρόκειται για μια από τις καλύτερες παραστάσεις που θα δείτε φέτος το καλοκαίρι, ίσως και η καλύτερη.

Τα τελευταία λεπτά της παράστασης ήταν τα πιο περίεργα, καθώς το κλίμα του έργου άλλαξε σκόπιμα. Αφού ήρθε η Ειρήνη, αλλά κατά βάθος τίποτα δεν άλλαξε, άρχισε να πλανάται στην ατμόσφαιρα η απειλή της επιστροφής στην προηγούμενη κατάσταση. Οι χαρές και τα γλέντια υποχώρησαν, οι φωνές που θυμίζουν τον Πόλεμο αυξήθηκαν, και η Τρυγαία καταλήγει να αναρωτιέται πού θα οδηγηθούμε πάλι. Με μία διαφορά: τα σύγχρονα μέσα πολέμου μπορούν να μας οδηγήσουν πίσω στις πρωτόγονες συνθήκες, στις οποίες δημιουργηθήκαμε.

Συντελεστές

Διασκευή – Πρωτότυπο Κείμενο – Τραγούδια: Φοίβος Δεληβοριάς

Σκηνοθεσία – Σύλληψη: Νίκος Καραθάνος

Συνεργασία στη σκηνοθεσία: Άγγελος Τριανταφύλλου

Συνεργάτις δραματουργός: Έρι Κύργια

Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη

Κοστούμια: Άγγελος Μέντης

Μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς, Άγγελος Τριανταφύλλου

Sound designer - Ηχοληψία: Νικόλας Καζάζης

Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου

Κίνηση: Αμαλία Μπένετ

Χορογραφία: Αλέξανδρος Σταυρόπουλος

Σύμβουλος επί του αρχαίου κειμένου: Γιάννης Αστερής

Διανομή:

Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς, Έμιλυ Κολιανδρή, Γιάννης Κότσιφας, Πάνος Παπαδόπουλος, Ζέτα Μακρυπούλια, Βάσω Καβαλιεράτου, Φοίβος Δεληβοριάς, Νίκος Καραθάνος, Άγγελος Τριαντάφυλλου, Γιλμάζ Χουσμέν, Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Κοντογεωργόπουλος, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Βασίλης Παπαδόπουλος, Σπύρος Μπόσγας, Αντώνης Χρήστου

Ορχήστρα επι σκηνής: Ανδρέας Πολυζωγόπουλος, Θοδωρής Ρέλλος, Γιόελ Σότο, Γιάννης Αγγελόπουλος (Jan Van De Engel)