"Ο Χριστός ξανασταυρώνεται": μπορεί ο Καζαντζάκης να είναι επίκαιρος το 2026;

Μπορεί να είναι επίκαιρο το μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη το 2026; Η απάντηση που δίνει η παράσταση του “Ο Χριστός ξανασταυρώνεται” στο Θέατρο Σταθμός είναι ξεκάθαρη: απολύτως.

Σε ένα μικρό χωριό της Μικράς Ασίας, οι κάτοικοι ετοιμάζονται να αναβιώσουν τα Πάθη του Χριστού, σύμφωνα με ένα έθιμο που πραγματοποιείται κάθε επτά χρόνια. Οι προεστοί και ο παπα-Γρηγόρης μοιράζουν τους ρόλους της αναπαράστασης στους χωρικούς, με τον απλό βοσκό Μανολιό να επιλέγεται για τον ρόλο του Χριστού. Όμως η άφιξη μιας ομάδας εξαθλιωμένων προσφύγων από ένα γειτονικό χωριό θα διαταράξει την εύθραυστη ισορροπία της κοινότητας. Καθώς ο φόβος, η ιδιοτέλεια και η εξουσία συγκρούονται με τη συμπόνια και τη φιλευσπλαχνία, η «πρόβα» των Παθών αρχίζει σταδιακά να μοιάζει όλο και περισσότερο με την μαρτυρική ιστορία του Χριστού. Η αντιπαράθεση μετατρέπεται σε μια πραγματική αναμέτρηση με τις αξίες και τις αντοχές των ίδιων των ανθρώπων.

Η διασκευή και σκηνοθεσία του Μάνου Καρατζογιάννη αποστάζει τον πυρήνα του έργου του Νίκου Καζαντζάκη χωρίς να εγκλωβίζεται σε μια μουσειακή αναπαράσταση του κλασικού κειμένου. Αντιθέτως, ανοίγει έναν διάλογο βαθιά πολιτικό, κοινωνικό και υπαρξιακό, χωρίς ποτέ να γίνεται διδακτικός. Η παράσταση περνά δεκάδες μηνύματα με τρόπο οργανικό, μετατρέποντας φράσεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά σε στοχασμούς με πολύ μεγαλύτερο βάθος.

Η στάση των αρχόντων του χωριού απέναντι στους πρόσφυγες, και ειδικά η στάση του παπα-Γρηγόρη, μοιάζει σαν να ξεπηδά μέσα από τη σημερινή επικαιρότητα. Ο φόβος απέναντι στον «ξένο», η εργαλειοποίηση της θρησκείας, η σύγκρουση ανάμεσα στην υλική ασφάλεια και την ανθρώπινη αλληλεγγύη, όλα παρουσιάζονται με τρόπο που αναγκάζει τον θεατή να κοιτάξει κατάματα τη δική του κοινωνία. Ο Καζαντζάκης χρησιμοποιεί την ιστορία του Χριστού όχι ως θρησκευτικό αφήγημα, αλλά ως έναν διαχρονικό μηχανισμό αποκάλυψης της ανθρώπινης φύσης. Και ο Καρατζογιάννης αναδεικνύει ακριβώς αυτή τη διαχρονικότητα, σαν να κρατά έναν καθρέφτη απέναντί μας, ακόμη κι όταν ξέρουμε πως πιθανότατα δεν θα μας αρέσει η εικόνα που θα αντικρίσουμε.

Ο εξαιρετικός ενδεκαμελής θίασος ( Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας, Μάνος Καρατζογιάννης, Πάνος Κούλης, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Έλενα Μαυρίδου, Μιχαήλ-Εφραίμ Τσουμπός, Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς, Στράτος Χρήστου) κατορθώνει να ζωντανέψει τους πολλαπλάσιους χαρακτήρες του μυθιστορήματος με αξιοθαύμαστη ακρίβεια. Πρόκειται για μια παράσταση συνόλου, όπου όλοι λειτουργούν ως κομμάτια ενός ενιαίου οργανισμού, δίνοντας τον καλύτερό τους εαυτό, υπό την σκηνοθετική καθοδήγηση του Μάνου Καρατζογιάννη. Η κινησιολογία της Ζωής Χατζηαντωνίου δίνει ξεχωριστή ταυτότητα σε κάθε χαρακτήρα, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου ο ίδιος ηθοποιός υποδύεται περισσότερους από έναν ρόλους. Σε επίπεδο συνόλου, οι συγχρονισμένες κινήσεις και οι σκηνικές συνθέσεις δημιουργούν εικόνες που θυμίζουν ζωντανούς πίνακες. 

Τα λιτά σκηνικά των Ναταλία Αστυπαλίτη και Δήμητρα Σαρρή, σε συνδυασμό με τα ευέλικτα κοστούμια της Δήμητρας Σαρρή και της Βασιλικής Σύρμα, υπηρετούν απόλυτα την ουσία της παράστασης. Οι γρήγορες μεταβάσεις ανάμεσα σε σκηνές και χαρακτήρες συμβαίνουν ομαλά, σχεδόν ταχυδακτυλουργικά σε ορισμένες περιπτώσεις. Οι φωτισμοί του Λάμπρου Παπούλια και η μουσική του Γιώργου Μαυρίδη συμπληρώνουν ιδανικά αυτή την ατμόσφαιρα, θολώνοντας όπου χρειάζεται τα όρια ανάμεσα στον εκάστοτε χαρακτήρα και στο χριστιανικό πρόσωπο που έχει αναλάβει να ενσαρκώσει στην αναπαράσταση των Παθών. 

Υποκριτικά, ξεχωρίζει ο Θανάσης Χαλκιάς στον ρόλο του παπα-Γρηγόρη/Καϊάφα. Δημιουργεί έναν χαρακτήρα-σύμβολο του ρεαλισμού που γίνεται κυνισμός, της εξουσίας που γίνεται καταπίεση. Ενσαρκώνει έναν άνθρωπο που εκπροσωπεί θεσμικά την πνευματικότητα, αλλά έχει αποκοπεί πλήρως από αυτήν. Δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τους μεγάλους “κακούς” του σινεμά και του θεάτρου. 

Ο Κώστας Φαλελάκης ήταν πολύ καλός στον ρόλο του πλούσιου χριστιανού άρχοντα, αλλά πραγματικά “κεντούσε” στον ρόλο του Αγά. Όμορφη λεπτομέρεια το ότι του ανατέθηκε ο Πιλάτος ως άρχοντας, αλλά μπήκε στο δίλημμα του Πιλάτου ως Αγάς.

Η αποκάλυψη, ωστόσο, της παράστασης για εμένα ήταν ο Βαγγέλης Ζάπας. Η μεταμόρφωσή του από τον Καφετζή/Ιάκωβο στον Δάσκαλο ήταν τόσο πλήρης, που εύκολα πίστευε κανείς πως επρόκειτο για διαφορετικούς ηθοποιούς. Προσωπικά, κατάλαβα ότι πρόκειται για τον ίδιο ηθοποιό λίγο πριν τελειώσει η παράσταση. Μεταμορφώθηκε από τον έναν ρόλο στον άλλο απλά βγάζοντας τα γυαλιά του, απαντώντας άθελά του και στην απορία μου “πώς γίνεται να μην καταλαβαίνει κανείς ότι ο Σούπερμαν είναι ο Κλαρκ Κεντ”;

Το «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» δεν είναι απλώς μια επιτυχημένη μεταφορά ενός σπουδαίου μυθιστορήματος. Είναι μια παράσταση που επιμένει να μιλά για όσα προσπαθούμε να αποφύγουμε: τον φόβο απέναντι στον άλλον, τη σύγκρουση πίστης και εξουσίας, τη βολική ηθική, την κοινωνική υποκρισία. Και ακριβώς γι’ αυτό μοιάζει τόσο απαραίτητη σήμερα.

TΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Διασκευή – σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης

Ερμηνεύουν (αλφαβητικά): Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας, Μάνος Καρατζογιάννης, Πάνος Κούλης, Έλενα Μαυρίδου, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Μιχαήλ – Εφραίμ Τσουμπός, Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς, Στράτος Χρήστου

Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου

Μουσική: Γιώργος Μαυρίδης

Σκηνικά: Ναταλία Αστυπαλίτη, Δήμητρα Σαρρή 

Κοστούμια: Δήμητρα Σαρρή, Βασιλική Σύρμα

Σχεδιασμός φωτισμών: Λάμπρος Παπούλιας

Κατασκευή μασκών: Μάρθα Φωκά

Βίντεο: Μάριος Γαμπιεράκης

Βοηθός σκηνοθέτη: Μιχαήλ – Εφραίμ Τσουμπός

Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή

Βίντεο προώθησης: Ηλίας Μόσχοβας

Παραγωγή: Πολιτισμός Σταθμός Θέατρο

Πού: Θέατρο Σταθμός

Πότε: Παρασκευή και Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00